Calcium
Calcium is het meest abundante mineraal in het menselijk lichaam en is essentieel voor de structuur van botten en tanden, de spierfunctie, de zenuwgeleiding, de bloedstolling en de celsignalering. Ongeveer 99 procent van de calciumvoorraad in het lichaam bevindt zich in de botten en tanden, terwijl het resterende 1 procent in de bloedbaan en weefsels aanwezig is maar cruciale fysiologische functies vervult. De bloedcalciumspiegel wordt nauwkeurig gereguleerd door hormonen waaronder parathyroïdhormoon, calcitonine en de actieve vorm van vitamine D. Als voedingssupplement is calcium breed beschikbaar in diverse chemische vormen met uiteenlopende biologische beschikbaarheid.
EFSA-gezondheidsclaims voor calcium
Calcium heeft meerdere door EFSA goedgekeurde gezondheidsclaims onder Verordening EU 432/2012. Goedgekeurde claims omvatten: calcium is nodig voor de instandhouding van normale botten; calcium is nodig voor de instandhouding van normale tanden; calcium heeft een rol bij de normale spierfunctie; calcium heeft een rol bij de normale werking van spijsverteringsenzymen; calcium heeft een rol bij de normale bloedstolling; en calcium heeft een rol bij de normale energiestofwisseling. Deze claims mogen worden gebruikt in de marketing van calciumhoudende producten mits de producten de vereiste minimale hoeveelheid calcium per dagelijkse aanbevolen portie bevatten.
Vormen van calciumsupplementen
Calciumcarbonaat is de meest voorkomende en goedkoopste vorm in supplementen en bevat de hoogste hoeveelheid elementair calcium per gram, maar heeft lagere biologische beschikbaarheid bij mensen met verminderde maagzuurproductie en dient bij voorkeur bij de maaltijd te worden ingenomen. Calciumcitraat heeft een hogere biologische beschikbaarheid ongeacht de maagzuurproductie en kan ook nuchter worden ingenomen. Calciummalaat en calciumlactaat zijn andere organische vormen met goede absorptie maar hogere kosten per mg elementair calcium.
Voedingsbronnen
Zuivelproducten zijn de meest bekende voedingsbron van calcium in het westerse dieet: melk, yoghurt en kaas bevatten gemiddeld 120-300 mg calcium per 100 gram product. Plantaardige bronnen omvatten donkere bladgroenten zoals boerenkool en broccoli, verrijkte plantaardige melk, tofu gemaakt met calciumsulfaat, en noten en zaden. De biologische beschikbaarheid van calcium uit plantaardige bronnen wordt beïnvloed door de aanwezigheid van oxalaten en fytaten die de absorptie kunnen verminderen.
Calcium en vitamine D-interactie
Vitamine D is essentieel voor de efficiënte absorptie van calcium in de darmen via stimulering van het calciumbindend eiwit calbindine. Bij een onvoldoende vitamine D-status wordt calcium minder goed geabsorbeerd, wat compensatoire verhoging van parathyroïdhormoon tot gevolg heeft dat calcium uit botten mobiliseert om de bloedcalciumspiegel te handhaven. Combinatiesupplementen van calcium en vitamine D zijn populair omdat ze beide nutriënten tegelijk leveren, al dient de vitamine D-status bij voorkeur via bloedonderzoek te worden vastgesteld voor gerichte suppletie.
Praktische overwegingen bij suppletie
De maximale calciumabsorptie per dosis bedraagt circa 500 mg elementair calcium; hogere doses in één keer leiden tot proportioneel lagere absorptie-efficiëntie. Verspreiding van calciumsuppletie over meerdere doses per dag optimaliseert de totale dagelijkse absorptie. Calcium interfereert met de absorptie van ijzer, zink en magnesium wanneer gelijktijdig ingenomen, waardoor timing van supplementen relevant is bij combinatiegebruik van meerdere mineraalsupplementen.
Een adequate calciumstatus is gedurende het hele leven van belang, maar de behoeften variëren met de levensfase. Adolescenten en jonge volwassenen hebben een verhoogde calciumbehoefte vanwege botopbouw; postmenopauzale vrouwen en oudere mannen hebben een verhoogde behoefte vanwege de toegenomen botafbraak die optreedt met veroudering en hormonale veranderingen. Suppletie is het meest zinvol wanneer de voedingsinname de aanbevolen hoeveelheid niet haalt, wat bij veganisten, lactose-intolerantiepatiënten en mensen met beperkte zuivelinname vaker het geval is dan in de algemene populatie.
De interactie tussen calcium en andere nutriënten maakt strategie bij supplementgebruik zinvol. Magnesium en calcium werken samen bij botmineralisatie en spierfunction, maar concurreren bij absorptie wanneer ze tegelijk worden ingenomen. Vitamine K2 speelt een rol bij de juiste verdeling van calcium naar botten en weg van bloedvaten. Een holistische benadering van botsterk-ondersteunende suppletie omvat idealiter calcium, vitamine D, vitamine K2 en magnesium in samenspel, waarbij de dosering en timing strategisch worden afgestemd op maximale synergie.
