CoQ10 (co-enzym Q10)
Co-enzym Q10, afgekort als CoQ10 of ook aangeduid als ubiquinon of ubiquinol, is een vetoplosbare verbinding die van nature in vrijwel alle cellen van het menselijk lichaam voorkomt en een centrale rol speelt in de mitochondriale energieproductie. CoQ10 functioneert als elektrontransporter in de mitochondriale ademhalingsketen, het biochemische systeem waarmee cellen ATP (adenosinetrifosfaat) produceren uit voedingsstoffen. Weefsels met een hoge energiebehoefte, zoals het hart, de lever en de skeletspieren, bevatten de hoogste concentraties CoQ10. Als voedingssupplement wordt CoQ10 breed aangeboden in de supplementmarkt.
Vormen van CoQ10: ubiquinon versus ubiquinol
CoQ10 bestaat in twee voornaamste vormen: ubiquinon (geoxideerd) en ubiquinol (gereduceerd). Ubiquinol is de actieve antioxidantvorm en de vorm die overwegend in het bloed circuleert. Ubiquinon wordt in het lichaam omgezet naar ubiquinol, maar bij oudere personen en bij mensen met bepaalde gezondheidsproblemen kan deze omzetting minder efficiënt verlopen. Supplementen zijn in beide vormen beschikbaar; ubiquinol-supplementen zijn doorgaans duurder maar hebben bij sommige populaties een hogere biologische beschikbaarheid aangetoond in studies, al is het wetenschappelijk debat hierover nog gaande.
Voedingsbronnen en endogene aanmaak
CoQ10 wordt in het lichaam endogeen aangemaakt via een complex biosyntheseroute waarbij mevalonate als tussenproduct een rol speelt. Dezelfde pathway wordt geremd door statine-medicatie, wat de rationale biedt voor de relatie tussen statinegebruik en verlaagde CoQ10-niveaus die in sommige studies is geobserveerd. Voedingsbronnen van CoQ10 zijn vlees (met name orgaanvlees), vis en noten, maar de hoeveelheden via voeding zijn relatief beperkt vergeleken met de endogene aanmaak in het lichaam.
EFSA-beoordeling
EFSA heeft gezondheidsclaims voor CoQ10 beoordeeld en de ingediende claims zijn afgewezen wegens onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor een causale relatie tussen CoQ10-inname en specifieke gezondheidsclaims. Dit betekent dat aanbieders van CoQ10-supplementen in Europa geen gezondheidsgerelateerde claims mogen communiceren in hun productmarketing. CoQ10-supplementen worden verkocht als voedingssupplementen zonder goedgekeurde gezondheidsclaims.
Biologische beschikbaarheid en formulering
CoQ10 is een vetoplosbare verbinding met relatief lage biologische beschikbaarheid bij inname in kristallijne poedervorm. Inname met een vetrijke maaltijd verhoogt de absorptie significant door de faciliterende rol van vetten bij de opname van vetoplosbare verbindingen. Geavanceerde formuleringen zoals nano-emulsies, softgel-capsules met oliebasis, en gespecialiseerde absorptiebevorderende technologieën zijn ontwikkeld om de biologische beschikbaarheid te verbeteren en bieden in sommige studies hogere plasmaconcentraties dan standaard CoQ10-poederformuleringen.
Gebruik en aandachtspunten
CoQ10-supplementen zijn voor de meeste gezonde volwassenen goed verdragen bij gangbare doseringen van 100 tot 300 mg per dag. Personen die statines gebruiken overleggen best met hun arts over de mogelijkheid van CoQ10-suppletie als aanvulling. CoQ10 kan de werking van bloedverdunners beïnvloeden, waardoor medisch overleg bij gebruik van anticoagulantia aanbevolen is. Neem CoQ10 bij voorkeur in met een vetrijke maaltijd voor optimale absorptie.
CoQ10-niveaus in het menselijk lichaam nemen af met het stijgen van de leeftijd, een fenomeen dat is gedocumenteerd in weefselanalyses van hartspierweefsel en andere organen. Deze leeftijdsgerelateerde daling, gecombineerd met de verlaagde CoQ10-synthese die optreedt bij statinegebruik, vormt de achtergrond voor de interesse in CoQ10-suppletie bij oudere volwassenen en bij personen die statines gebruiken. Medisch overleg is de meest verstandige stap voor personen die overwegen CoQ10 te supplementeren vanwege medicatiegebruik of leeftijdsgerelateerde overwegingen.
De keuze tussen ubiquinon en ubiquinol als CoQ10-supplementvorm hangt samen met het doel van de suppletie en de individuele omzettingscapaciteit. Voor gezonde jonge volwassenen die CoQ10 als antioxidant of voor energieproductie overwegen, is ubiquinon een kosteneffectieve keuze. Voor oudere volwassenen of personen voor wie de omzetting van ubiquinon naar ubiquinol mogelijk minder efficiënt verloopt, kan ubiquinol een betere keuze zijn ondanks de hogere prijs. Overleg met een gezondheidsprofessional helpt de meest passende keuze te maken voor de individuele situatie. waardoor de keuze voor de meest geschikte CoQ10-vorm en dosering idealiter wordt gemaakt in overleg met een gezondheidsprofessional die de individuele omstandigheden kent
