Dosering
Dosering in de context van voedingssupplementen verwijst naar de hoeveelheid van een ingrediënt of een supplement die wordt aanbevolen voor inname gedurende een bepaalde tijdsperiode, doorgaans uitgedrukt als de dagelijkse portiegrootte en de bijbehorende hoeveelheden werkzame stoffen. De juiste dosering is een van de meest kritische factoren voor zowel de veiligheid als de effectiviteit van suppletie: te weinig van een stof levert onvoldoende effect, terwijl te veel van bepaalde stoffen gezondheidsrisico’s kan opleveren. De dosering op supplementetiketten is in Europa wettelijk gereguleerd via de voedingsinformatieverordening en de voedingssupplementenrichtlijn.
Doseringsterminologie
Op supplementetiketten worden diverse doseringsgerelateerde begrippen gebruikt. De dagelijkse aanbevolen portie (serving size) geeft aan hoeveel van het product per dag moet worden ingenomen. De hoeveelheid per portie beschrijft de hoeveelheid van elk ingrediënt per dagelijkse aanbevolen inname. Het percentage van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH%) geeft aan welk deel van de dagelijkse referentiewaarde een portie levert. Voor ingrediënten zonder vastgestelde ADH, zoals plantextracten en niet-essentiële bioactieve verbindingen, wordt de ADH%-vermelding weggelaten en alleen de absolute hoeveelheid per portie vermeld.
Werkzame doseringen versus marketingdoseringen
Een veelgehoord concept in de supplementkritiek is de “pixie dusting”-praktijk, waarbij supplementen ingrediënten bevatten in hoeveelheden die te laag zijn om wetenschappelijk onderbouwde effecten te kunnen hebben, maar wel op het etiket worden vermeld voor marketingdoeleinden. Het herkennen van een werkzame dosering vereist vergelijking van de hoeveelheid op het etiket met de doseringen die in wetenschappelijke studies zijn gebruikt. Voor creatine is 3 gram per dag de wetenschappelijk onderbouwde en EFSA-goedgekeurde dosering; supplementen die 1 gram per portie leveren voldoen niet aan de voor de goedgekeurde claim vereiste dosering.
Factoren die de optimale dosering beïnvloeden
De optimale dosering van een supplement is niet universeel maar afhankelijk van meerdere individuele factoren. Lichaamsgewicht en lichaamssamenstelling beïnvloeden de dosering van sommige stoffen, met name eiwitten en creatine waarbij hogere lichaamsgewichten hogere absolute doses rechtvaardigen. Leeftijd beïnvloedt de behoefte aan specifieke micronutriënten zoals vitamine D en calcium, waarbij oudere volwassenen doorgaans hogere doseringen nodig hebben. Bestaande voedingsinname via het dieet bepaalt hoeveel aanvulling via supplementen zinvol is. Genetische factoren beïnvloeden de metabolisatie van stoffen zoals cafeïne, waarbij snelle en langzame metaboliseerders sterk verschillen in hun respons op vergelijkbare doses.
Veilige bovengrenzen
EFSA heeft voor vele micronutriënten Tolerable Upper Intake Levels (UL) vastgesteld die de maximale veilige dagelijkse inname aangeven. Voor vitamine A is de UL 3000 microgram per dag, voor vitamine D 100 microgram per dag, voor zink 25 mg per dag en voor selenium 300 microgram per dag. Supplementen met doseringen boven of nabij de UL dienen met zorg te worden gebruikt, met name wanneer de voedingsinname al significante hoeveelheden van het nutriënt levert. Het overschrijden van de UL verhoogt het risico op nadelige effecten en dient te worden vermeden zonder medisch advies.
Doseringsaanpassingen en medisch overleg
Consumenten met specifieke gezondheidsproblemen, ouderen, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en personen die medicatie gebruiken dienen doseringsaanbevelingen op supplementetiketten als algemene richtlijnen te beschouwen en bij twijfel een arts, apotheker of diëtist te raadplegen voor advies dat is afgestemd op hun persoonlijke situatie. Standaard supplementdoseringen zijn gebaseerd op de behoeften van de gemiddelde gezonde volwassene en zijn niet automatisch passend voor alle individuele omstandigheden.
De timing van supplementinname is nauw verbonden met dosering en beïnvloedt de effectiviteit voor bepaalde stoffen. Vetoplosbare vitamines worden beter geabsorbeerd bij inname met een vetrijke maaltijd. Mineralen als calcium en magnesium kunnen elkaars absorptie beïnvloeden bij gelijktijdige inname. Pre-workout supplementen die cafeïne bevatten worden strategisch getimed voor de training. Melatonine wordt vlak voor het slapengaan ingenomen voor het beoogde effect. Het begrijpen van de optimale timingstrategieën voor specifieke supplementen maakt deel uit van het verantwoord gebruik dat de effectiviteit van suppletie maximaliseert.
