Foliumzuur (vitamine B11)
Foliumzuur is de synthetische, stabiele vorm van folaat, een wateroplosbare B-vitamine die van nature voorkomt in groene bladgroenten, peulvruchten, citrusvrucht en leverproducten. Folaat speelt een essentiële rol in de DNA-synthese, celdelingprocessen, de vorming van rode bloedcellen en het metabolisme van het aminozuur homocysteïne. De term foliumzuur verwijst specifiek naar de synthetische vorm die wordt gebruikt in supplementen en voedselverrijking, terwijl folaat de algemenere term is voor alle vormen van de vitamine inclusief de natuurlijk voorkomende voedingsvormen.
EFSA-gezondheidsclaims voor foliumzuur
Foliumzuur heeft meerdere door EFSA goedgekeurde gezondheidsclaims. Goedgekeurde claims omvatten: foliumzuur draagt bij tot de normale synthese van aminozuren; foliumzuur draagt bij tot de normale bloedvorming; foliumzuur draagt bij tot het normale homocysteïnemetabolisme; foliumzuur heeft een rol bij de normale psychologische functie; foliumzuur draagt bij tot de instandhouding van normale moederweefselaangroei tijdens de zwangerschap. De claim voor bijdrage aan normale moederweefselaangroei is specifiek relevant voor vrouwen die zwanger zijn of die zwanger willen worden.
Foliumzuur en zwangerschap
De claim voor foliumzuur rondom zwangerschap is gericht op het bijdragen aan de normale groei van moederweefsel tijdens de zwangerschap. Het Voedingscentrum en andere nationale voedingsinstanties in Europa adviseren vrouwen die zwanger willen worden en vrouwen in het eerste trimester van de zwangerschap dagelijks 400 microgram foliumzuur te suppleren als aanvulling op de folaat-inname via voeding. Dit advies is gebaseerd op de rol van folaat in de neurale buisontwikkeling in het vroege embryo.
Foliumzuur versus methylfolaat
Een relevant onderscheid in de supplementmarkt is dat tussen standaard foliumzuur en geactiveerde folaatvorm 5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF of methylfolaat). Foliumzuur moet in het lichaam worden omgezet naar de biologisch actieve methylfolaatvormen via enzymatische stappen. Personen met genetische varianten in het MTHFR-gen (methylenetetrahydrofolaat reductase), die bij een significante deel van de bevolking voorkomen, hebben een beperktere capaciteit voor deze omzetting. Methylfolaat-supplementen leveren de reeds geactiveerde vorm en zijn voor deze populatie een overweging die met een arts of apotheker besproken kan worden.
Voedingsbronnen van folaat
Groene bladgroenten zoals spinazie, broccoli en asperges zijn uitstekende bronnen van folaat. Peulvruchten, citrusvrucht, avocado en eieren leveren eveneens folaat. De biologische beschikbaarheid van folaat uit voeding is lager dan die van synthetisch foliumzuur door de instabiliteit van voedingsfolaten bij bereiding en bewaring. Een gevarieerd dieet met dagelijkse inname van groene groenten levert een relevante hoeveelheid folaat, maar bereikt doorgaans de aanbevolen hoeveelheid voor zwangere vrouwen niet zonder gerichte suppletie.
Gebruik en veiligheid
Foliumzuur is voor de meeste gezonde volwassenen veilig bij inname tot de UL van 1000 microgram per dag via supplementen. Hoge doses foliumzuur kunnen een vitamine B12-tekort maskeren doordat foliumzuur de bloedafwijkingen corrigeert die zichtbaar zijn bij B12-tekort terwijl de neurologische schade van B12-tekort ongezien kan voortschrijden. Gecombineerde B-vitamine supplementen die zowel foliumzuur als vitamine B12 leveren voorkomen dit risico.
De activering van foliumzuur tot biologisch actief methylfolaat vereist het MTHFR-enzym, en genetische varianten in het MTHFR-gen die de enzymactiviteit verlagen komen voor bij een aanzienlijk deel van de Europese bevolking. Personen die weten dat zij een MTHFR-variant dragen en personen bij wie suppletie met standaard foliumzuur niet het gewenste resultaat geeft, kunnen met hun arts bespreken of methylfolaat-suppletie een betere optie is voor hun specifieke genetische profiel. Genetische varianten in het MTHFR-gen zijn bepaalbaar via beschikbare tests, hoewel de klinische relevantie hiervan per individuele situatie verschilt.
Voor consumenten die foliumzuur als supplement gebruiken buiten de zwangerschapscontext is het aanbevolen te letten op de totale folaatinname vanuit zowel voeding als supplementen en te voorkomen dat de gecombineerde inname de UL van 1000 microgram per dag overschrijdt. Multivitaminen bevatten doorgaans ook foliumzuur, waardoor de combinatie met een aparte foliumzuursupplement kan leiden tot hogere totale inname dan beoogd. Een diëtist of arts kan helpen bij het berekenen van de totale dagelijkse folaatinname en het bepalen van de meest passende suppletiestrategieën voor de individuele situatie.
