Maca (Lepidium meyenii)
Maca, botanisch bekend als Lepidium meyenii of Lepidium peruvianum, is een knolgewas uit de kruisbloemenfamilie dat van nature groeit op de hooggelegen Andesplateaus van Peru, op hoogtes van 4000 tot 4500 meter boven zeeniveau. De plant heeft een lange gebruiksgeschiedenis als voedingsgewas en traditioneel geneesmiddel in de Andesculturen, waar de wortel al duizenden jaren wordt geconsumeerd als voedselbron en als onderdeel van traditionele rituele praktijken. De wortelknol is gedroogd en gemalen beschikbaar als voedingspoeder en ook als gestandaardiseerd extract in capsules. Maca behoort tot de groep van zogenaamde adaptogene planten in de westerse supplementmarkt.
Samenstelling van maca
Maca bevat een diverse reeks voedingsstoffen en bioactieve verbindingen. Als voedingsgewas levert maca koolhydraten, eiwitten, vezels, vetzuren en diverse micronutriënten waaronder ijzer, calcium, koper en zink. Kenmerkende bioactieve verbindingen die worden onderzocht zijn glucosinolaten (ook aanwezig in andere kruisbloemigen zoals broccoli), macamiden en macaënen. De specifieke verbindingen en concentraties variëren afhankelijk van de kleur van de maca-knol (geel, rood of zwart), het teeltgebied en de verwerkingsmethode.
Maca-kleuren en hun verschillen
Maca is beschikbaar in drie primaire kleurvarianten die elk een iets ander biochemisch profiel bevatten. Gele maca is de meest geconsumeerde en meest onderzochte kleurvariant en vertegenwoordigt het overgrote deel van de macacultivatie in Peru. Rode maca heeft een hoger glucosinolaatgehalte dan gele maca en is specifiek onderzocht in een beperkt aantal studies. Zwarte maca heeft in preklinisch onderzoek aandacht gekregen voor het profiel van macamiden en macaënen. Geblende formules die alle drie kleurvarianten combineren worden aangeboden als supplementen die het volledige spectrum aan maca-verbindingen beogen te leveren in één product.
EFSA-status en claims
Voor maca zijn geen goedgekeurde EFSA-gezondheidsclaims beschikbaar onder Verordening EU 432/2012. Maca-supplementen worden in Europa verkocht als voedingssupplementen zonder gezondheidsclaims. Aanbieders mogen de voedingssamenstelling van maca als voedingsgewas beschrijven en de traditionele Andesgebruiksgeschiedenis communiceren als culturele context, maar mogen geen medische of gezondheidsgerelateerde uitspraken doen over de werking van maca op het menselijk lichaam in hun productcommunicatie en etikettering.
Gebruik in supplementen
Maca is beschikbaar als ruw gedroogd wortelpoeder, als gelatineerd maca-poeder (waarbij de zetmelen zijn gehydrolyseerd voor betere verteerbaarheid en hogere concentratie van bioactieve verbindingen) en als gestandaardiseerd extract. Gelatineerde maca wordt door sommige gebruikers beter verdragen dan het rauwe poeder vanwege de verminderde aanwezigheid van zetmelen die bij gevoelige individuen maagdarmklachten kunnen veroorzaken. Maca heeft een karakteristieke smaak die wordt omschreven als aards en karameltinig, wat het onderscheidt van smaakloze supplementen en bijdraagt aan gebruik als ingrediënt in smoothies en functionele voeding.
Kwaliteitsoverwegingen en herkomst
Authentiek Peruaanse maca, geteeld op de hooggelegen Andesplateaus van origine, wordt door sommige aanbieders als superieur beschouwd aan maca geteeld op lagere hoogtes elders in de wereld vanwege het specifieke bodemtype en klimaat van het oorspronkelijke teeltgebied. De Peruviaanse overheid heeft geografische indicaties ingesteld voor maca als beschermd product van Peru. Bij de keuze van een macaproduct zijn transparantie over de herkomst, de kleurvariant, de verwerkingsmethode en de beschikbaarheid van kwaliteitsanalyses relevante factoren voor geïnformeerde consumenten.
De toenemende internationale vraag naar maca heeft geleid tot zorgen over duurzame teelt en authenticiteit. Authentieke Peruaanse maca van de hooggelegen Andeshoogvlaktes is een beschermd product en aanbieders die transparantie bieden over de herkomst van hun maca leveren consumenten de meest betrouwbare basis voor een weloverwogen aankoop. Keuze voor gecertificeerde biologische maca van aantoonbare Peruaanse herkomst, gecombineerd met beschikbare kwaliteitsanalyses, is de beste strategie voor consumenten die de authentieke maca-ervaring zoeken en daarvoor transparantie als basisvereiste stellen.
Maca is als voedingsgewas veilig voor consumptie voor de meeste gezonde volwassenen. Personen met schildklierproblemen dienen voorzichtig te zijn met hoge macadoseringen vanwege het glucosinolaatgehalte, en overleg met een arts is verstandig. Maca is niet aanbevolen voor zwangere vrouwen zonder medisch advies.
