Probiotica
Probiotica zijn levende micro-organismen die, wanneer ze in voldoende hoeveelheden worden ingenomen, een gunstig effect hebben op de gezondheid van de gastheer, zoals gedefinieerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) van de Verenigde Naties. De meest gebruikte probiotische micro-organismen in supplementen behoren tot de geslachten Lactobacillus, Bifidobacterium en Saccharomyces (een gist). Probiotica worden als voedingssupplement aangeboden in capsules, poeders, druppels en gefermenteerde voedingsproducten zoals yoghurt, kefir en zuurkool. Ze behoren tot de meest onderzochte categorieën in de voedingswetenschappen.
Stam-specificiteit van probiotische effecten
Een fundamenteel principe in de probioticawetenschap is stam-specificiteit: de eigenschappen en potentiële effecten van een probiotische stam zijn specifiek voor die stam en zijn niet automatisch overdraagbaar op andere stammen, ook niet wanneer ze tot hetzelfde geslacht of dezelfde soort behoren. Lactobacillus acidophilus NCFM en Lactobacillus acidophilus La-5 zijn beide Lactobacillus acidophilus-stammen maar hebben mogelijk verschillende eigenschappen omdat ze genetisch van elkaar verschillen. Dit principe maakt het vergelijken van probiotische supplementen op basis van geslacht of soort alleen onvolledig; de specifieke stam en de beschikbare studies voor die stam zijn de meest informatieve kwaliteitsindicatoren.
Levende micro-organismen en productintegriteit
De effectiviteit van probiotica is afhankelijk van de overleving van voldoende levende micro-organismen bij het bereiken van de darm. Drie kritieke overlevingsuitdagingen zijn de maagzuuromgeving, de galzouten in de dunne darm, en de bewaaromstandigheden bij de fabrikant, distributeur en consument. Probiotische supplementen die enteric-gecoate capsules gebruiken bieden bescherming tegen maagzuurafbraak. Gegarandeerde levende bacteriestelling bij de vervaldatum in plaats van bij het moment van productie is een relevante kwaliteitsspecificatie: producten die de levende CFU (colony forming units) garanderen aan het einde van de houdbaarheidstermijn zijn betrouwbaarder dan producten die alleen de startdosering bij productie vermelden.
EFSA-beoordeling van probiotische claims
EFSA heeft in 2010 en nadien een groot aantal ingediende gezondheidsclaims voor probiotische micro-organismen beoordeeld. De overgrote meerderheid van ingediende claims is door EFSA afgewezen wegens onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor de specifieke claims. Er zijn geen goedgekeurde EFSA-gezondheidsclaims beschikbaar voor specifieke probiotische stammen of voor “probiotica” als categorie. Aanbieders van probiotische supplementen in Europa mogen geen gezondheidsgerelateerde uitspraken doen over de werking van probiotica op het menselijk lichaam in hun productmarketing, etikettering of andere commerciële communicatie.
Prebiotica en synbiotica
Probiotica worden vaak gecombineerd met prebiotica, vezels die als voedingsbron dienen voor probiotische micro-organismen in de dikke darm. Inuline, FOS en lactulose zijn gangbare prebiotica in combinatieproducten. Een supplement dat zowel probiotica als prebiotica bevat wordt aangeduid als synbioticum. De logica van de combinatie is dat de prebiotische vezels de overleving en vermenigvuldiging van de probiotische micro-organismen in de dikke darm ondersteunen, wat de effectiviteit van het totale product zou kunnen verbeteren ten opzichte van de afzonderlijke componenten.
Gebruik en veiligheidsoverwegingen
Probiotica zijn voor de meeste gezonde volwassenen veilig bij inname conform de aanbevolen dosering. Personen met ernstig verminderde immuniteit dienen gebruik van probiotica te bespreken met hun behandelend arts. Maagdarmklachten zoals gasvorming kunnen optreden in de eerste dagen van gebruik bij gevoelige individuen. Bewaarinstructies zijn voor probiotica kritiek: veel probiotische supplementen vereisen koelkastopslag voor behoud van de viabiliteit van de levende micro-organismen gedurende de houdbaarheidstermijn.
De wetenschap rond het menselijk microbioom is de afgelopen twee decennia sterk geëvolueerd, met toenemend begrip van de complexe interacties tussen darmbacteriën, de darmwand, het immuunsysteem en diverse lichaamssystemen. Probiotica vormen een wetenschappelijk actief onderzoeksgebied waarbij nieuwe stammen en toepassingen voortdurend worden onderzocht. Consumenten die probiotica overwegen zijn het best gediend door te focussen op producten met goed bestudeerde stammen, gegarandeerde levende CFU-telling bij vervaldatum, correcte bewaaromstandigheden en derde-partij-verificatie van de productkwaliteit per batch.
De diversiteit van het menselijk microbioom, met meer dan duizend verschillende bacteriesoorten per individu, illustreert de complexiteit van de darmbacterie-gemeenschap die probiotische supplementen pogen te beïnvloeden. Probiotica met meerdere stammen zijn populairder geworden dan enkelvoudige-stamsupplementen, gebaseerd op de hypothese dat een diversere probiotische inname een breder en completere ondersteuning van het darmecosysteem biedt dan een enkelvoudige stam kan realiseren.
