Selenium
Selenium is een essentieel sporenelement dat in het menselijk lichaam primair functioneert als bestanddeel van selenoproteïnen, een klasse van eiwitten die een selenocysteïne-aminozuur bevatten in hun actieve centrum. Er zijn zesentwintig selenoproteïnen geïdentificeerd in het menselijk genoom, waaronder de gluthathionperoxidasen (antioxidante enzymen), thioredoxinereductasen en jodothyroninedejodases (betrokken bij schildklierhormoonmetabolisme). Selenium heeft dus een indirecte maar essentiële rol via selenoproteïnen in diverse fysiologische processen. De seleniumstatus varieert sterk tussen regio’s afhankelijk van de seleniumgehalten in de bodem, die in Europa relatief laag zijn vergeleken met Noord-Amerika.
EFSA-gezondheidsclaims voor selenium
Selenium heeft meerdere door EFSA goedgekeurde gezondheidsclaims onder Verordening EU 432/2012. Goedgekeurde claims omvatten: selenium draagt bij tot de normale spermatogenese; selenium heeft een rol bij de instandhouding van normaal haar; selenium heeft een rol bij de instandhouding van normale nagels; selenium heeft een rol bij de normale werking van het immuunsysteem; selenium heeft een rol bij de normale schildklierfunctie; en selenium draagt bij tot de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress. Deze uitgebreide lijst van goedgekeurde claims weerspiegelt de brede fysiologische rol van selenium via selenoproteïnen in het lichaam.
Vormen van seleniumsupplementen
Selenium is beschikbaar in anorganische en organische vormen. Natriumseleniet en natriumselenaat zijn anorganische seleniumvormen met lagere biologische beschikbaarheid. Selenomethionine is de meest voorkomende organische seleniumvorm in supplementen en heeft een hoge biologische beschikbaarheid doordat het via hetzelfde transportmechanisme als methionine wordt opgenomen. Selenocysteïne-rijke gistextracten (seleniumgist) bieden een mix van organische seleniumverbindingen. Organische seleniumvormen worden doorgaans beter geretineerd in het lichaam dan anorganische vormen.
Seleniumstatus in Europa
Europese bodems zijn over het algemeen arm aan selenium vergeleken met Noord-Amerikaans landbouwgrond, wat leidt tot lagere seleniumgehalten in Europees geteelde voedingsmiddelen. Studies tonen lagere plasma-seleniumconcentraties bij Europese bevolkingsgroepen vergeleken met Noord-Amerikanen. Finland heeft als enig land ter wereld selenium toegevoegd aan kunstmeststoffen om de seleniumstatus van de bevolking te verbeteren, een beleidsmaatregel die heeft geleid tot meetbaar hogere selenium-innamen bij de Finse bevolking.
Veilige bovengrenzen
Selenium heeft een relatief smalle marge tussen de adequate inname en toxische niveaus vergeleken met de meeste andere mineralen. De ADH voor selenium voor volwassenen is 55 microgram per dag. De UL is vastgesteld op 300 microgram per dag voor volwassenen. Seleniumtoxiciteit (selenose) kan optreden bij chronisch hoge innames en presenteert zich met symptomen zoals haarverlies, broze nagels, misselijkheid en in ernstige gevallen neurologische problemen. Supplementen die hoge doses selenium leveren dienen met aandacht voor de totale dagelijkse inname te worden gebruikt.
Voedingsbronnen en gebruik
Brazilnoten zijn verreweg de rijkste voedingsbron van selenium, met gehalten van 50-90 microgram per noot afhankelijk van de herkomstbodem. Vis, schaaldieren, vlees en granen geteeld op seleniumrijke grond zijn andere relevante bronnen. Bij seleniumsuppletie wordt aanbevolen te starten met de laagste dosering die de adequate inname bereikt en de totale inname via voeding en supplementen niet de UL te laten overschrijden. Bloedonderzoek naar de seleniumstatus biedt waardevolle informatie voor gerichte suppletie.
De smalle marge tussen adequaat en toxisch voor selenium benadrukt het belang van een weloverwogen benadering van seleniumsuppletie. Voor mensen die leven in seleniumarme regio’s van Europa en een gevarieerd dieet met voldoende seleniumrijke voedingsmiddelen eten, kan gerichte seleniumsuppletie zinvol zijn op basis van bloedonderzoek. Voor mensen die al een adequate seleniumstatus hebben via voeding is aanvullende suppletie minder noodzakelijk en dient de cumulatieve inname via voeding en supplementen de UL van 300 microgram per dag niet te overschrijden.
Brazilnoten zijn een praktische voedingsstrategie voor het ophogen van de seleniumstatus: één tot twee noten per dag levert doorgaans voldoende selenium voor de dagelijkse behoefte van de meeste volwassenen. Vanwege de aanzienlijke variabiliteit in seleniumgehalte tussen individuele brazilnoten is het echter moeilijk de exacte inname te berekenen, wat voor personen die hun seleniumstatus nauwkeurig willen beheren selenium-supplementen met een betrouwbare dosering een meer voorspelbare suppletieoptie maakt naast voedingsbronnen.
