Vitamine D
Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die in het menselijk lichaam functioneert als een pro-hormoon: de inactieve vitamine D3 (cholecalciferol) wordt via de huid gesynthetiseerd bij blootstelling aan UV-B-straling van de zon, of via voeding en supplementen ingenomen, en vervolgens in twee stappen geactiveerd naar de biologisch actieve form calcitriol (1,25-dihydroxyvitamine D3). Calcitriol bindt aan vitamine D-receptoren in vrijwel alle cellen van het lichaam en reguleert daarmee de expressie van honderden genen. Vitamine D-tekort is bijzonder prevalent in Noord-Europese landen door de beperkte UV-B-blootstelling gedurende de herfst- en wintermaanden, en is een significante volksgezondheidszorg.
EFSA-gezondheidsclaims voor vitamine D
Vitamine D heeft meerdere door EFSA goedgekeurde gezondheidsclaims. Goedgekeurde claims omvatten: vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale botten; vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale tanden; vitamine D heeft een rol bij de instandhouding van normale spierfunctie; vitamine D heeft een rol bij de normale werking van het immuunsysteem; vitamine D draagt bij tot de normale absorptie en benutting van calcium en fosfor; en vitamine D speelt een rol bij de celdeling.
Vitamine D2 versus D3
Vitamine D2 (ergocalciferol) is van plantaardige of schimmeloorsprong en werd historisch gebruikt in supplementen. Vitamine D3 (cholecalciferol) is van dierlijke oorsprong (uit lanoline van schapenswol of vislever) of via korstmossen en is biologisch efficiënter in het verhogen van de serum 25-hydroxyvitamine D-spiegel vergeleken met D2. Studies tonen consequent dat D3 de bloedwaarden effectiever verhoogt dan vergelijkbare doses D2. Voor veganisten is vitamine D3 uit korstmossen (Lichen) een plantaardige bron van D3 die vergelijkbaar is aan dierlijk D3 in effectiviteit voor het verhogen van de serum vitamine D-spiegel.
Vitamine D-status en monitoring
De vitamine D-status wordt gemeten via serum 25-hydroxyvitamine D (25-OHD). EFSA beschouwt een serumspiegel van 50 nmol/L als de minimale adequaat-drempel voor de meeste gezonde volwassenen. Deficiëntie wordt doorgaans gedefinieerd als een spiegel onder 25-30 nmol/L. In Nederland wordt het Nationaal Instituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Voedingscentrum aanbevolen dat risicogroepen (donkere huid, weinig buiten komen, ouderen, zwangere vrouwen) dagelijks vitamine D supplementeren. Een bloedtest is de meest directe manier om de vitamine D-status te bepalen voor gerichte supplementatie.
Gebruik en dosering
De meest aanbevolen dagelijkse supplementdosering voor de algemene bevolking varieert van 400-2000 IU (10-50 microgram) afhankelijk van de autoriteit. De EFSA UL voor vitamine D is 4000 IU (100 microgram) per dag voor volwassenen. Inname bij een vetrijke maaltijd verbetert de absorptie van vetoplosbare vitamine D. Vitamine D wordt optimaal gecombineerd met vitamine K2 voor een optimale calciumverdeling naar botten, en met calcium voor maximale ondersteuning van de botstofwisseling.
Vitamine D is een van de meest evidence-based supplementkeuzes voor Noord-Europese bevolkingen vanwege de breed gedocumenteerde prevalentie van onvoldoende vitamine D-status gedurende herfst en winter. De combinatie van een helder EFSA-claimenpakket, de hoge prevalentie van onvoldoende status en de brede veiligheid bij aanbevolen doseringen maakt vitamine D tot een van de meest rationeel onderbouwde supplementkeuzes voor een groot deel van de Europese bevolking die de zon-productie niet kan aanvullen via adequate UV-B-blootstelling gedurende het hele jaar.
Een eenvoudige bloedtest die de 25-hydroxyvitamine D-spiegel meet geeft de meest directe informatie over de vitamine D-status en de noodzaak van suppletie. Voor mensen in Noord-Europa die gedurende de herfst- en wintermaanden weinig buiten komen is preventieve vitamine D-suppletie conform de richtlijnen van het RIVM en het Voedingscentrum een aanbevolen en breed gedragen preventieve maatregel voor het handhaven van een adequate vitamine D-status gedurende het hele jaar. waardoor suppletie conform richtlijnen voor deze risicogroepen een goed onderbouwde preventieve maatregel is en aanbevolen blijft door alle grote Europese voedingsautoriteiten voor risicogroepen
De dagelijkse inname van vitamine D3 conform aanbevolen doseringen is voor de meeste Noord-Europese consumenten een veilige, effectieve en kostenefficiënte maatregel om de vitamine D-status gedurende de herfst- en wintermaanden te handhaven op een niveau dat de normale botgezondheid, spierfunctie en immuunfunctie ondersteunt.
