Zink
Zink is een essentieel sporenelement dat betrokken is bij de functie van meer dan 300 enzymen in het menselijk lichaam en een rol speelt in diverse fundamentele biologische processen, waaronder eiwitsynt ese, DNA-synthese, celdeling, wondgenezing, immuunfunctie en zintuiglijke waarneming (smaak en geur). Zink is het op één na meest abundante spoorelement in het menselijk lichaam na ijzer en is aanwezig in vrijwel alle cellen. De dagelijkse behoefte voor volwassenen bedraagt circa 7-10 mg per dag voor vrouwen en mannen respectievelijk. Zink-tekort is een van de meest voorkomende micronutriëntentekorten wereldwijd en kan leiden tot verminderde immuunfunctie, vertraagde wondgenezing en verminderd groeipotentieel.
EFSA-gezondheidsclaims voor zink
Zink heeft een groot aantal door EFSA goedgekeurde gezondheidsclaims. Goedgekeurde claims omvatten onder andere: zink draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem; zink heeft een rol bij de instandhouding van normaal haar, huid en nagels; zink draagt bij tot de instandhouding van normale botten; zink heeft een rol bij de normale vruchtbaarheid en voortplanting; zink draagt bij tot de normale eiwitsynthese en DNA-synthese; zink heeft een rol bij de normale koolzuurstofwisseling; zink draagt bij tot de instandhouding van normaal gezichtsvermogen; en zink heeft een rol bij de normale cognitieve functie. Deze brede lijst van claims weerspiegelt de centrale rol van zink in diverse fysiologische systemen.
Vormen van zinksupplementen
Zinkoxide heeft het hoogste zinkgehalte per gram maar de laagste biologische beschikbaarheid. Zinksulfaat is de meest gebruikte goedkope zinkvorm met matige biologische beschikbaarheid. Zinkcitraat, zinkgluconaat en zinkbisglycinaat zijn organische zinkchelaten met hogere biologische beschikbaarheid en betere maagdarmverdraagbaarheid. Zinkbisglycinaat (zinkbisglycinate) is de meest biologisch beschikbare en best verdragen vorm in studies. Zinkpicolinaat is een andere chelaatvorm die een hoge absorptie heeft aangetoond in vergelijkende studies. Organische zinkvormen worden doorgaans beter getolereerd bij gevoelige magen dan anorganische vormen.
Voedingsbronnen van zink
Oesters bevatten verreweg de hoogste concentratie zink van alle voedingsmiddelen, met circa 50-75 mg zink per 100 gram. Vlees, gevogelte, schaaldieren, peulvruchten, noten en zaden zijn andere relevante zinkbronnen. Plantaardige zinkbronnen hebben een lagere biologische beschikbaarheid dan dierlijke bronnen door de aanwezigheid van fytinezuur in volle granen en peulvruchten dat zink in niet-absorbeerbare complexen kan binden. Vegetariërs en veganisten hebben daardoor doorgaans een hogere absolute zinkinname nodig dan omnivoren om eenzelfde biologisch beschikbaar zinkniveau te bereiken.
Veilige bovengrenzen
De UL voor zink is vastgesteld op 25 mg per dag voor volwassenen. Langdurige hoge zinkinname boven de UL kan de koperstatus verlagen door competitieve absorptie waarbij zink koper verdringt in de absorptietransporteiwitten. Kortdurende hoge doses zink worden door de meeste mensen goed verdragen maar kunnen maagdarmklachten veroorzaken bij nuchter gebruik. Gebruik zink bij voorkeur bij de maaltijd voor de beste verdraagbaarheid en niet gelijktijdig met hoge doses calcium of ijzer die de zinkabsorptie kunnen verminderen via competitie voor absorptiemechanismen in de dunne darm.
Zink is een van de meest coherente keuzes voor gerichte suppletie bij mensen met verhoogd risico op onvoldoende inname, waaronder veganisten, intensieve sporters, ouderen en mensen met een dieet arm aan zinkrijke voedingsmiddelen. De brede lijst van EFSA-goedgekeurde claims voor zink weerspiegelt de centrale rol van dit spoorelement in de menselijke fysiologie en onderstreept de waarde van gerichte zinksuppletie als een van de meest wetenschappelijk onderbouwde micronutriënt-supplementkeuzes voor consumenten die hun inname willen optimaliseren.
Bij gerichte zinksuppletie is het verstandig de totale dagelijkse inname via voeding en supplementen te berekenen om te verzekeren dat de UL van 25 mg niet chronisch wordt overschreden, met name wanneer meerdere supplementen die zink bevatten gelijktijdig worden gebruikt. Een multivitamine die zink bevat gecombineerd met een apart zinksupplement kan samen de UL benaderen of overschrijden als de individuele doseringen niet worden gemonitord. en zo de totale dagelijkse zinkinname bewust binnen de veilige grenzen houdt die het risico op koperantagonisme en andere bijwerkingen van chronisch hoge zinkinname vermijden
